نوشته از : پاینده محمد

"پرطاووس" کتابی است از سخنور وشاعر توانای بلخی ما مولوی صاحب محمد حنیف حنیف بلخی که زندگی بیش از هزار شاعر سرزمین ما را- چه از قدما چه از امروزیان- آیینه داری کرده است.

این کتاب که با قطع وزیری ودر دو جلد زیور چاپ یافته است از سوی مولف "به جوانان جستجوگری اهدا شده که شعر را پایه فرهنگ وفرهنگ را مایه سعادت جامعه خود می دانند".

اگر چه چاپ اول این کتاب در سال 1364 خورشیدی نشر یافته ولی مبنای کار ما چاپ دوم این کتاب است که در سال 1381 نشر شده وفهرست مکمل تری از شاعران سرزمین ما را در برگرفته است.

این کتاب با نوشته های تقریظ گونه ای از سخنوران بزرگ کشور ما همچون استاد خلیل الله خلیلی واستاد آینه ودکتر حق شناس آراسته شده است. بر سبیل مثال استاد خلیل الله خلیلی در آغاز تقریظ خود بر این کتاب می نویسد:" اگر نقد شعر وانتقاد مقام هنری شاعر مبحثی جدا وابقای نام شاعر وصیانت آن از فراموشی ها مساله ای جدا شناخته شود تذکره موسوم به "پرطاووس" تالیف سخنور سخن شناس استاد محمد حنیف حنیف از ناحیه ضرورت ثانی در میان سایر تذکره ها در کشور ما از کتب مفید وممتاز به شمار می آید. به خصوص درین روزگار که از هر ناحیه واز ناحیه فرهنگ خصوصا معرض تجاوز ودستبرد دشمن بی آزرم ستمگار قرار یافته ایم. وی نخستین نیروی تجاوزگر است که ادامه شکوه وشوکتش را مرهون ریشه کن نمودن عقاید وسنن وتخریب هنر وفرهنگ ملت ها شناخته است... متاعی که وی عرضه می دارد خمیرمایه شکم است وآن چه شاعر آزاده عارف ارمغان نموده گوهر جان است ونوازشگر دل. او چشم می آفریند زیبا نگر وحقیقت شناس تابر جلوه جمال جهان آرای معشوق بی زوال ازل هردو جهان را نثار کند".

 استاد آینه در ضمن تقریظ خود چنین می نویسد:" نظری به کتاب "پرطاووس" مجمع الشعرای فاضل معاصر مولوی محمد حنیف حنیف بلخی می کشایم، الحق از بعد از آن همه مردان کار که تاریخ شعر وشعراء را در چنین تالیفات گرد کرده اند، اثر وتذکره نهایت ارزشمند وباقدر است. دری گویان عصرها را باهنر آثارشان به اندازه مقدور و راست وصمیم فحص وجستجو نموده ویافته وجمعیت بخشیده واز فراموشی برکنار داشته. چنانکه برای طالب میسر است به رهبری پرطاووس در باره هر شاعری وشعر سرائی از گذشته ومعاصر اگر نقدی کند وزندگی نامه وکار وارزش وی را معین کند به آسانی می تواند برگه راه تحقیق را بیابد.

تلاش ادبی فاضل عمیق نگر مولوی صاحب موصوف، غنیمت روز وعصر ونشانه واحاطه وعلاقه به معارف وطن است.

خواننده با ورق زدن ویافتن وشناختن هموطنان شاعر وآثارشان درین اثر، با ارزش واهمیت وامتیاز کار مؤلف به خوبی واقف می گردد.

پرطاووس به حیث گنجینه هنر شعر ویادگار شعرای دیار تذکره ای است نخبه وجامع که وصفش هم خودش هست. سعی مؤلف مقبول وممتاز است".

همچنان حق شناس در ضمن تقریظ خود می نویسد:"  بارها آرزو می کردم تا فرصت وقدرت وهمت و امکانی فراهم آید واین گنجینه های معنوی وانسانی که شمار آن از سنجش وحساب برون است، در حد ممکن جمع آوری وشناسایی گردد. لیکن از بد حادثات وطالع نامیمون توفیقی رفیق نشد واین آرمان کما کان نابرآورده ماند. اتفاقا روزی در دیار غربت وهجرت جریان را با فرزانه فاضل کشور جناب محترم مولوی صاحب محمد حنیف حنیف بلخی (دامت افاضاته) در میان نهادم واز وی خواستم تا تدوین تاریخ ادبیات کشور را (ولو در دسته بندی های محلی) روی دست گیرند وبرمیهن وشیفتگان هویت معنوی وفرهنگی اش منت نهند. جناب ایشان هم که همانند این ارادتمند دیرینه اش از کویی به کویی می شد واز شهری به شهری می رفت ورنج غربت می کشید، سرگرم تألیف وتدوین وترجمه آثار بسیار ارزشمند وسودمند دیگری شد وآن چه همه ما در طلبش بودیم از قوه به فعل در نیامد.

 مع هذا جناب محترم مولوی صاحب که خود سخنوری است بسیار دانا وگرانمایه وعالمی است سخت آگاه وآزموده، باشوق وذوق وتلاش پیگیر وشباروزی، تعدادی از شاعران وسخنوران میهن را در مجموعه ای گرد آورد وآن را تحت عنوان "پرطاووس" در خدمت هم میهنان قرار داد.

تدوین پرطاووس با همه ویژگی ها وارزش هایش پایان کار نبود وجناب مولوی صاحب خود در یافت که هنوز در خم یک کوچه اند و این رشته سری دراز دارد. اراده نیک ،نیت پاک، زحمات شباروزی وعنایت بی کران خدای متعال او را یاری وتوانایی بخشید تا کارش را دنبال کند وبا تمام گرفتاری ها حجم این اثر ارجمند ادبی وتاریخی اش را از 360 تن به بیش از 1000 تن بالا برد وگوشه تاریکی از سیر ادب وتاریخ ادبی ما را روشن سازد...

همکاری وهمراهی پسر تحصیلکرده، منور وبا فضیلت استاد، جناب دکتر اسدالله حنیف در نشر وطبع آثار محترم مولوی صاحب از هر جهت درخور تقدیر وتمجید است. حقا که از پدری چنان بزرگ وبزرگوار، پسری چنین بزرگ همت وبزرگ منش عجیب نیست واین انشاء الله این چراغ فروزان را کماکان وبرای همیش برافروخته نگه خواهند داشت".

مولف کتاب در مقدمه خود بر کتاب چنین می گوید:" مدت ها آرزو داشتم که در تألیف وترتیب بیوگرافی شعرای کشورمان وانتخاب نمونه کلام شان به نهج نقد وتدقیق اقدام کنم تا همانسانکه در احیای اسامی این سخنوران خدمتی کرده باشم وسیله ارزیابی ومقایسه اشعارشان ارج دیگری به این ممیزات ملی بیفزایم که این روش در کشور ما یک روش تازه ای گفته می شد. چه، طوری که اهل تحقیق در برخی از سرزمین های عربی وبعضا کشور ایران به این مامول دست زده سخن سخنورانشان را در معرض نقد وتحلیل گذاشته اند وخدمت عمیق تر پرارجتر ومفید تری در ادب وفرهنگ خود به جا مانده اند. باید در کشور ما نیز که مهد شعر وسخن است این شیوه به کار می رفت تا از یک طرف بازار بحث وفحص علمی گرم می شد واز جانبی به گویندگان خلف رهگشایی پر نتیجه به یادگار می ماند.

 اما تا جایی که در مورد مطالعه کردم به جز مرحوم استاد سلجوقی که با دیوان حضرت ابوالمعانی بیدل در خم این کوچه قدم برداشته اند دیگر کسی به نظر نخورد.

لهذا نویسنده روی کم فرصتی وشرایط زمان ومکان جرات نیافتم درین صحنه قدم گذارم. خدا کند در آینده علاقمندانی روی کار آیند ودرین مورد زمانه زمینه را برایشان مساعد بسازد".

مولوی حنیف با زحمت فراوانی که متقبل شده اند شرح احوال شاعران پر تعدادی از کشور ما را با ترتیب الفبایی نه تاریخی تدوین کرده اند که بدون شک این کار از عهده هر کس برآمدنی نیست. ازین رو در همین جا می سزد که برای ایشان به خاطر این کارشان دست مریزاد بگوییم.

در مورد مؤلف کتاب همین قدر این جا می توان گفت که: وی یکی از شاعران ونویسندگان به نام وکثیر الاضلاع کشور ما محسوب می شوند. تالیفات فراوانی که از ایشان به جا مانده نشانگر تلاش وپشتکار واطلاع کم نظیرشان بر ادب وشرع می باشد. بسیاری از کودکان سرزمین ما با کتاب هایی که ایشان نوشته اند توانسته اند به میراث فرهنگی خود آشنایی پیدا کنند وذهن وزبان خود را با کلمات شیرین پارسی انس بدهند.

جالب این جا است که مؤلف کتاب عنوان کتاب خود را "پرطاووس یا شعر فارسی در آریانا" برگزیده است که مسلما نوع نگاه ایشان را به تاریخ وجغرافیای سرزمین ما نشان می دهد چرا که واژه آریانا قدمت تاریخی وفرهنگی سرزمینی را که اکنون افغانستانش می نامند، بیان می کند وحصر ادب وشعر فارسی به افغانستان امروزی در حقیقت جفا به این میراث خواهد بود. این تحلیل را هم درین جا می توان مطرح کرد که مولوی حنیف بلخی ممکن است اساسا با نامگذاری خطه ادب پرور ما به افغانستان مخالف است وچیزی را به این اسم به رسمیت نمی شناسد. قطع نظر از این که مولوی حنیف بلخی درین خصوص چه دیدگاهی دارند، هنگامی که هر آدم بی طرف حقایق تاریخی را مورد توجه قرار دهد در می یابد که به راستی نامگذاری خطه ای که ما در آن زندگی می کنیم به افغانستان هیچ اساس منطقی ندارد وتحمیلی است. تا همین صد سال اخیر هم پادشاهان افغانستان به اسم پادشاهان خراسان شناخته می شده اند. در واقع کسانی که خواسته اند خطه ای را که ما در آن زندگی می کنیم به نام افغانستان یاد کنند، سر آن داشته اند که با این کار خود به مردم دنیا بگویند که سرزمین افغانستان سرزمین افغان ها (معرب اوغان ها که همان پشتون ها هستند) می باشد وبا این کار می خواسته اند کلیت تاریخ وفرهنگ مردم این خطه را نادیده بگیرند.

مشخصات کتاب:

نام کتاب: پرطاووس یا شعر فارسی در آریانا- آینه زندگی وسخنوری بیش از هزار شاعر

مولف: محمد حنیف حنیف بلخی

به کوشش: اسدالله حنیف

ناشر: مولف

چاپ اول: 1365هـ.ش

چاپ دوم: 1381هـ.ش